Zmiany klimatu coraz częściej wpływają na dostęp dzieci do edukacji, zmieniając codzienne warunki nauki w wielu częściach świata. Jednym z najbardziej dotkliwych zjawisk są ekstremalne upały, które w wielu regionach realnie utrudniają naukę, obniżają koncentrację i zagrażają zdrowiu uczniów oraz nauczycieli. Aby ten problem stał się namacalny, UNICEF zrealizował w Brazylii instalację „Unlikely Greenhouse”.

Lekcja w 38 stopniach

Projekt powstał w samym sercu Brasílii – na Esplanada dos Ministérios, reprezentacyjnej alei, przy której mieszczą się ministerstwa i inne najważniejsze urzędy. To właśnie tam UNICEF zamienił salę lekcyjną w szklarnię. Instalacja przedstawiała pełnowymiarową klasę szkolną ogrzaną do 38°C, czyli temperatury, z którą miliony dzieci mierzą się dziś w realnych szkołach podczas fal upałów. Odwiedzający mogli wejść do środka i fizycznie doświadczyć warunków, w jakich coraz częściej odbywa się nauka – dusznego powietrza, zmęczenia i spadku koncentracji. UNICEF celowo sięgnął po formę doświadczenia, a nie wystawy informacyjnej. Chodziło o to, by problem przestał być abstrakcyjnym wykresem czy statystyką, a stał się osobistym odczuciem.

Klimat a codzienność szkolna

Jak podkreśla Mônica Dias Pinto, szefowa edukacji w UNICEF Brazil, dzieci są jedną z najbardziej narażonych grup w kryzysie klimatycznym. Ekstremalne temperatury wpływają nie tylko na zdolność skupienia uwagi, ale często uniemożliwiają samą obecność w szkole – drogi bywają zalewane, rzeki wysychają, a budynki szkolne są niszczone lub przekształcane w schronienia kryzysowe.

Dane UNICEF pokazują skalę zjawiska. W 2024 roku co najmniej 242 miliony uczniów w 85 krajach doświadczyły przerw w edukacji z powodu zjawisk klimatycznych. W tym samym roku ekstremalne upały były główną przyczyną zamykania szkół, dotykając ponad 118 milionów dzieci tylko w kwietniu.

Badania wskazują również, że wzrost temperatury w klasie o każde 0,5°C może obniżać wyniki uczniów o około 1 proc. Przy 35°C obserwuje się wyraźny spadek produktywności, szybsze zmęczenie i trudności z koncentracją w porównaniu z warunkami uznawanymi za optymalne.

Edukacja pod presją przyszłości

Obecnie jedno na troje dzieci na świecie doświadcza średnio czterech do pięciu fal upałów rocznie. Oznacza to długotrwałe narażenie na temperatury przekraczające 35°C, wielodniowe epizody gorąca lub utrzymujące się przez tygodnie odchylenia od norm klimatycznych. Jeśli nie zostaną podjęte działania adaptacyjne, do 2050 roku niemal każde dziecko na Ziemi – około 2,2 miliarda – będzie regularnie narażone na fale upałów.

W tym kontekście „Unlikely Greenhouse” staje się apelem o systemowe zmiany. UNICEF wskazuje na potrzebę adaptacji szkół do nowych warunków klimatycznych, relokacji placówek znajdujących się w strefach wysokiego ryzyka oraz opracowania rozwiązań, które pozwolą dzieciom kontynuować naukę nawet w czasie ekstremalnych zjawisk pogodowych.

Doświadczenie zamiast wykładu

Instalacja była również miejscem działań edukacyjnych dla dzieci, które odwiedzały szklarnię i brały udział w zajęciach poświęconych wpływowi zmian klimatu na szkolną codzienność. Projekt, przygotowany przez agencję Artplan we współpracy z producentem Genco, pokazuje, jak dane naukowe można przełożyć na doświadczenie, które buduje zrozumienie i wywołuje społeczną dyskusję.

„Unlikely Greenhouse” to przykład kampanii, która nie opowiada o klimacie w oderwaniu od życia. Przypomina, że bez dostosowania systemów szkolnych do nowych realiów, prawo do nauki coraz częściej będzie zależeć od temperatury za oknem.

oprac. Karolina Sendal